3 januari 2016: Driekoningen / Openbaring van de Heer

Jesaja 60,1-6 en Matteüs 2,1-12

VERKONDIGING

In de liturgie vieren we vandaag het feest dat de officiële datum kent van 6 januari: aanstaande woensdag is het Driekoningen, of te wel de openbaring van de Heer.
Het is eigenlijk een wat vreemd en merkwaardig verhaal: drie mensen die in de stand van de sterren lezen dat er iets bijzonders aan de hand moet zijn. En toch is het eigenlijk ook weer niet zo vreemd, want steeds spelen sterren een belangrijke rol in een mensenleven.
Dragen niet veel mensen hun sterrenbeeld rond hun hals of arm. Wekelijks kom je in allerlei tijdschriften en kranten een horoscoop tegen welke je precies vertelt wat er voor jou in de komende dagen in de sterren geschreven staat: je wordt verliefd, je verliest wat geld, het is een week bij uitstek voor het leggen van nieuwe contacten en ga zo maar verder.

Het verhaal van vandaag voert drie mensen op, geleid door een ster, op weg naar het kerstkind. Er zijn versies welke vertellen dat de wijzen niet met drieën waren maar met vieren. De 4e koning was te laat, onderweg had hij het te druk gehad met het helpen van mensen die hem keihard nodig hadden. Een wel heel oud verhaal vertelt zelfs dat de 4e koning nooit bij Jezus is aangekomen zodat hij nog steeds rondloopt, als een mens aan de onderkant, een paria een verschoppeling. En ja hoe wordt er over gedacht dat een van de koningen zwart van kleur was, je weet maar nooit welke discussies daar weer ver kunnen ontstaan.

Driekoningen: het is een bijzonder verhaal: de hoofdpersonen mooi uitgedost, met kronen en kamelen, met kostbare kadotjes van goud, wierook en mirre. Woensdag a.s. trekken vooral ook in deze streek van ons land vooral kinderen maar ook volwassenen langs de deuren en zingen hun liederen zoals: naar oude traditie of nieuw geschreven en getoonzet. En meestal zijn al die zangers en zangeressen dan verkleed in tot koningskleren gemaakte oude lakens en tafelkleden. In vooral Beieren en Oostenrijk wordt op de feestdag van Driekoningen met krijt boven de deuren geschreven C-M-B (Cristus, Mansionem, Benedicat – Christus zegene dit huis) Het zijn ook de namen van de driekoningen Caspar, Melchior en Balthazar.

Officieel heet het feest van Driekoningen: openbaring van de Heer. Bij menigeen van ons zal dat de vraag oproepen: Ja, wat betekent dat dan eigenlijk? Voor de Romeinen van ruim 2000 jaar geleden was dat woord gesneden koek. Een kind wist wat er mee bedoeld werd. Dat woord ‘openbaring’ werd gebruikt als de grote keizer zich liet zien aan het volk, zich in het openbaar vertoonde, zich openbaarde. Daar stond hij dan: de met luister gekroonde keizer.

Dat de eerste Christenen dit woord durfden overnemen om de menswording van Jezus uit te drukken is veelbetekenend en getuigt van en sterk geloof, veel lef en zeldzame durf. Die eerste christenen gaven duidelijk aan waar zij voor wilden gaan: de openbaring van de keizer is maar schijn, de openbaring van Jezus is werkelijkheid. In het kleine kerstkind heeft God zich laten zien.
Niet alleen aan een klein groepje ingewijden, maar aan velen. Dat verhaal dat veel weg heeft van een sprookje krijgt hiermee een diepere betekenis. Mensen met een eenvoudig geloof en een gebrekkige wetenschap laten alles achter zich om zich in het volstrekt onbekende te storten. Ze ploeteren op hun kamelen door een eindeloze woestijn en zou dat niet een beeld kunnen zijn voor alle verschrikkingen en tegenslagen die een mens in het leven moet meemaken. Ze trekken iover de bergen van Juda: weer een ander beeld voor de verschrikkingen en moeilijkheden waar je als een berg tegen op ziet.

Pas aan de andere kant van de heuvels bevindt zich het groene gras en staat er een kribbe met daarin een wonderlijk kind. ‘Vredevorst ‘wordt hij genoemd. Tegenover de moed van de wijzen om eigen veiligheid de rug toe te keren, steekt ons geloof vaak af. Kiezen wij niet vaak voor veiligheid en eigen rust, ook als die ten koste en het levensgeluk van anderen gaat. Speelt dit aspect niet uitermate sterk in deze dagen rond vluchtelingenstromen? Wij schuwen de woestijn, lopen om bergen heen, zijn bang voor het ongekende, durven Gods bevrijdende ster niet achterna.
En het is natuurlijk zo:  Tegen koning Herodes begin je niets. Geweld is er altijd geweest en zal er altijd blijven. De dood van een kind – laat staan Kindermoord – is verschrikkelijk. Wat kun je daar als mens – als eenling – aan doen?

En toch gaat dat evangelie van Driekoningen  daar dwars tegen in. Het evangelie zegt ons dat in Jezus naam, dat in Gods naam, Herodes in deze wereld niet het laatste woord heeft. Nooit zal het laatste woord zijn aan verdrukking, huisarrest, marteling, rassenscheiding, roepers van eigen volk eerst, dictator met niets ontziend geweld. Het is gemakkelijk om je niet druk te maken over Herodes, als het lot je niet treft. Als jij het goed getroffen hebt in deze wereld.
Maar in de evangelieverhalen gaat het telkens weer om het recht van kleine en weerloze mensen. Het is zaak om hun stem te blijven verstaan. Geen eenvoudige weg, want het is de weg die langs ravijnen en door onherbergzame woestijnen loopt. Dan moeten bergen van misverstanden soms worden geslecht. Waar gaat het ons om luidt de vraag die telkens weer gesteld mag en moet worden.

De driekoningentraditie is enkele jaren geleden op de werelderfgoedlijst geplaatst . Om niet te vergeten, om in ere te houden. Geen probleem – lijkt me – als we gelijken willen zijn die zonder bijbedoelingen langs de deuren trekken om uitgerekend dat en zo’n kind te vinden.
Amen.

Denis Hendrickx o.praem.
Abt van Berne