Preek op Witte Donderdag

Donderdag 1 april 2021, jaar B
Door: abt Denis Hendrickx o.praem.
Lezingen: Exodus 12,1-14; 1Korintiers 11,23-26; Johannes 13,1-15

Op dit uur komen we voor een maaltijd bij elkaar, de maaltijd van het laatste avondmaal. We vieren de herinnering. En ooit is het begonnen als een oogstfeest van eenvoudige boeren dat joodse Pesachfeest. Het eerste lam werd opgedragen aan de Eeuwige. Na de bevrijding uit de slavernij in Egypte werd dit feest nooit meer gevierd zonder ook deze bijzondere gebeurtenis in dit feest een plaats te geven. Zo werd Pesach het feest van bevrijding. Een nieuwe betekenis voor een eeuwenoud feest. Zoals zoveel feesten in de loop van de geschiedenis een nieuwe of andere betekenis hebben gekregen.

Ook Jezus heeft aan het Joodse paasmaal een nieuwe betekenis gegeven, door aan zijn leerlingen te vragen, hem te blijven gedenken in het breken van het brood en het ronddelen van de beker wijn. In onze katholieke traditie, en ook nadrukkelijk binnen onze orde, wordt niet één keer per jaar Pesach gevierd maar vieren we eucharistie veelvuldig. Misschien mogen we wel stellen dat we het zelfs zo vaak gevierd hebben en vieren dat we dreigen de essentie van het geheel uit het oog te verliezen en er misschien te veel enkel een vaste gewoonte van maken. Eucharistie lijkt daarmee voor velen een doel in zichzelf geworden te zijn. Zo is de gedachtenis van Jezus een ritueel geworden dat te vaak losstaat van de dagelijkse levenswijze en ook los is geraakt van de levenswijze die Jezus voorstond en zo nadrukkelijk voorhield en aanreikte aan zijn leerlingen bij het vieren van het Pesachfeest.

Het beeld dat de Schrift ons aanreikt lijkt anders. Jezus zelf zegt er over dat eucharistie vieren weinig waarde heeft als er niet een levenswijze aan verbonden wordt, getekend door liefde en solidariteit. Het paasmaal dat Jezus met zijn leerlingen vierde, is het laatste teken van een leven dat volledig ten dienste stond aan de liefde voor God en medemens. Dit teken is niet los verkrijgbaar, het is onlosmakelijk verbonden met de levensweg die Jezus is gegaan. Wie eucharistie wil vieren moet alle hoogmoed, alle eigenwaan en alle trots achter zich laten en door het stof willen gaan omwille van de mens die je nodig heeft. In Jezus tijd vond dat zijn vertaling in het wassen van de voeten van zijn of haar medemens, zoals het Johannesevangelie van deze dag verhaalt. Zo dienstbaar zijn. Dienstknecht worden is immers geen vernedering en zeker ook geen kleinering, maar betekent toch vooral dat jij je nergens zo groot of te goed voor voelt. Alleen dan kun je bondgenoot worden van mensen die gekwetst zijn, gebroken of geslagen door het leven gaan.

In de maaltijd die Jezus met zijn leerlingen heeft gevierd wordt ons een manier van leven voorgehouden die gaat langs wegen van liefde en solidariteit. Hoe ver je daarin kunt gaan, heeft Jezus ons zelf laten zien: liefde tot het uiterste, je leven geven voor de ander, solidair om de minsten, tot in de dood.

Wie vanuit dat ideaal probeert te leven, zal God op haar of zijn levensweg tegenkomen als een bondgenoot, als een partijganger. Wie dat ideaal probeert waar te maken, zal door de minsten der mensen herkend worden als een betrouwbare partner in hun gevecht om levenskansen. Dan krijgt eucharistie weer betekenis. Dan is het niet meer van belang welke woorden je daarbij uitspreekt, maar gaat het om de inhoud van de woorden. Dan gaat het niet meer om de veelheid van eucharistie vieren, maar om de echtheid van dat vieren. Dan wordt het van een eindeloos herhaald ritueel, tot het vieren van je levensweg.

We vieren hier eucharistie op deze dag van herinnering aan wat is gaan heten het Laatste avondmaal. We doen dat in deze dagen in uitdrukkelijke verbondenheid met de noden in de wereld die dagelijks op ons afkomen: dichtbij en verder weg. We hebben ons op onze tocht naar Pasen laten inspireren door de hongerdoek met het beeld van de gebroken voet, symboliserend alle plekken waar mensen geweld wordt aangedaan, vertrapt en gebroken.

We hebben op onze tocht naar Pasen solidariteit betoond middels speciale financiële acties. Vanuit onze abdij heel nadrukkelijk gericht op de lokale bevolking rond de dochterabdij van Berne in Jamtara (India). Op deze avond tonen we ook daadwerkelijke verbondenheid met hen uit onze eigen directe omgeving die in de kou staan. We zamelen gaven in voor de oecumenische stichting Lichtpunt. Als je zo je geloof kunt en wilt vieren en beleven, dan mag je eucharistie ervaren als een krachtbron om tot het uiterste te gaan in liefde en solidariteit.