Preek op de 6e Zondag door het jaar
Zondag 16 februari 2020, jaar A
Door: abt Denis Hendrickx o.praem.
Lezingen: Jezus Sirach 15,15-20; 1 Korintiërs 2,6-10; Matteüs 5,17-37
Zo oud als de mensheid is, zo oud bestaan er ook wetten en regels. Zo was het en zo zal het altijd wel blijven. In de Bijbel kunnen we lezen dat al ten tijde van Mozes wetten en voorschriften golden. En klinkt daarin niet een grootse waardering in door voor een volk dat door middel van een dergelijke wetgeving houvast en zekerheid zoekt als het gaat om de fundamentele waarden die het samenleven van mensen voor het aanschijn van God moeten mogelijk maken. Vooral om dat laatste ging het natuurlijk bij al die concrete vaak tijdgebonden wetten, wetjes en regelingen. Dus om die diepere waarden die erachter zitten.
En bij Jezus geldt hetzelfde. Bij hem gaat het er ook heel dikwijls over. We hoorden het vandaag nadrukkelijk meerdere keren in het evangelie: ‘Jullie hebben gehoord wat er gezegd is….’ Het is alsof Jezus hier als het ware wil terugkeren naar de oorspronkelijke bedoeling van die wetten en regels uit de tijd van Mozes. Hij is er op uit om de oorspronkelijke inspiratie weer terug te halen.
Uit de hele geschiedenis tot in onze tijd (en zo zal het ook wel blijven ) zien we dat er regelmatig wordt teruggegrepen naar die oorspronkelijke bedoeling van waaruit bepaalde regelingen en wetten zijn ontstaan. Want als dat niet meer wordt gevoeld is het gevaar aanwezig dat wetten een eigen leven gaan leiden. En dat lijkt me gevaarlijk, want dan bestaat er op den duur alleen nog maar een gehandhaafde wet omwille van de wet zelf waarvan de geest ver te zoeken is omdat het niet afgestemd is op de steeds veranderende tijdgeest. En eerlijk gezegd had ik in de afgelopen dagen zo’n gevoel toen Paus Franciscus in zijn conclusies na de Amazone synode het blijkbaar niet heeft aangedurfd om de celibaatsplicht wat te verlichten en vrouwen werkelijk verantwoordelijkheden te geven binnen de organisatie op de verschillende niveaus in onze katholieke kerk. Regels worden aangehouden en opgepoetst terwijl bij heel veel mensen het gevoelen groeiende is dat een en ander niet meer als ter zake doende kan worden aangevoeld.
In het evangelie van vandaag hoorden we dat Jezus de wetten zoals door Mozes gegeven, zeker niet wil opheffen. Hij wil zo graag de oorspronkelijke bedoeling ervan weer naar boven halen. Jezus wil immers niet dat we slechts overgeleverd zijn aan de kille letter van de wet, of aan allerlei zijwegen en bijgemaakte bedenksels. Nee, bij alle regels en wetten die er zijn, gaat het hem vooral om de geest van die regels en van die wetten. Die geest is hem heilig. Als je Jezus zo bezig hoort dan is het alsof hij voortdurend wil zeggen: ‘houd altijd je hart erbij. Zoek naar de juiste betekenis en bedoeling. Je hebt de opdracht om te komen tot een eigen persoonlijke gewetensvorming. Je moet te rade gaan bij je eigen gelovig aanvoelen, je eigen zintuig voor het goede’.
Beste medechristenen, die grote wetboeken zijn dus zeker wel nodig, maar dan niet met een interpretatie naar de letter maar naar de geest. We hoorden Jezus in het evangelie van vandaag meerdere keren betogen: ‘Er staat geschreven (…) maar ik zeg jullie (…) en dan geeft hij daar een geheel eigen invulling aan. Ook wij staan voor die opgave, maar dat is niet zo gemakkelijk dan het allemaal lijkt. De eigen invullingen en toevoegingen zorgen in onze geloofsgemeenschappen nogal eens voor problemen. In de kerk worden soms zulke definitieve woorden gesproken. Kerkfunctionarissen op verschillende niveaus die hun woorden het karakter meegeven van ‘zo en niet anders’. Het amazonedocument geeft haarscherpe maatschappelijke en politieke analyses maar het heeft er veel van weg dat paus Franciscus het niet heeft aangekund (of aangedurfd ) om de eigen organisatie daarop aan te passen. En zo heeft het er veel van weg dat de regels omwille van de regel toch maar gehandhaafd moesten blijven.
Het evangelie van deze dag zet ons aan om steeds naar de geest van regels en wetten op zoek te zijn. Steeds moet het een kwestie mogen zijn van zoeken naar de juiste betekenis. Het is te hopen dat we daar ons gehele leven mee bezig zijn; het blijkt een kwestie van iedere keer weer zoeken naar de juiste betekenis.
Vandaag hoorden we in het evangelie van Matteüs meerdere keren zeggen ‘U hebt gehoord dat er gezegd is (…), maar ik zeg u (…)’. Ik zou zeggen: hier kunnen we al een begin maken met onze zoektocht naar de juiste gewetensvorming. En wat zijn de dichterlijke woorden dan mooi: God, herschep ons hart, heradem ons verstand.
