27 oktober 2019: Bevrijding van Tilburg 75 jaar en Verjaardag Peerke Donders

Uit een brief van Helga Deen geschreven op 2 juli 1943 in Kamp Vught en Mattheus 5 De Bergrede

VOORAF
Het is een wel heel bijzondere dag vandaag. Allereerst natuurlijk vieren wij vandaag voor de 75ste keer de bevrijding van Tilburg én de verjaardag van Peerke Donders.
Overal in de stad zijn bijzondere bijeenkomsten gewijd aan deze gebeurtenissen. Ook in onze kerk mogen wij de bevrijding van Tilburg uitbundig vieren met de Nieuwe Koninklijke Harmonie uit de Stationsstraat.
Zij spelen liederen die ons herinneren aan de dagen van oorlog en bevrijding, liederen die ons laten zingen van vrede en van Peerke Donders.
We horen een tekst uit een dagboek van een jonge vrouw.
Vandaag prijzen wij onszelf gelukkig, Jezus houdt ons voor waar het echte geluk te vinden is en vertelt ons over de nieuwe wereld.
Mogen wij deze dag vieren, God danken en lof brengen en elkaar bemoedigen op weg naar de nieuwe wereld die op ons wacht.

VERKONDIGING
Op de website van het Regionaal Archief is een foto te vinden van de bevrijding van de Heikant op 26 oktober 1944.
Een tank met Schotse soldaten rijdt door de Leharstraat, de Heikant is bevrijd. Bijzonder op die foto is dat er, behalve het wegdek, zo weinig veranderd lijkt … ga straks eens met uw rug naar de kerk staan en kijk naar rechts … stel je dan een enorme oorlogstank voor met daarnaast Engelssprekende soldaten. Uitzinnig moeten de mensen zijn geweest. Even uitzinnig zullen zij Peerke Donders hebben toegebeden om vrede te brengen … vrede waar men zo naar hunkerde.

En terwijl in het zuiden van de stad nog granaten verwoestingen aanrichten, is een dag later, op 27 oktober, op de verjaardag van Peerke, de bevrijding van onze stad een feit. Intussen wachtte het noorden van ons land nog ongekende ellende … een enorme hongersnood drijft mensen weg op zoek naar voedsel. Zij moeten nog even wachten, maar de vrijheid lonkt.
Oorlog, God zij gedankt, kunnen we zeggen dat in ons land al 75 jaar vrede is. Jaren zonder oorlogsgeweld en alle ellende die daarbij hoort. Zelf ben ik van de generatie die opgroeide in een vrij land. Vandaag vieren wij dat Tilburg werd bevrijd, op de verjaardag van Peerke Donders van de Heikant: zijn verjaardag vertelt ons ieder jaar opnieuw dat wij mogen leven in vrede.

Onze bevrijding op 27 oktober valt samen met de bevrijding van Den Bosch en Vught, ook kamp Vught. Daar, maar net 20 kilometer verderop werden mensen samengedreven en ‘ontmenselijkt’, om als vee afgevoerd te worden naar het oosten van Europa waar enorme kampen op hen wachten voordat zij werden vermoord in gaskamers. Geen misdaden hadden zij begaan, geen wapens gedragen, de enige reden voor de volkshaat tegen deze mensen was dat zij deel uitmaakten van het Joodse of Roma volk.
Helga Deen, een jonge Tilburgse vrouw, wordt weggevoerd uit haar huis ver van haar vrienden en vriendinnen. Met haar ouders vluchtte zij in 1933 uit Duitsland en woonde op de Pelgrimsweg in Tilburg. In kamp Vught schrijft zij wat woorden en die zijn voor ons bewaard. Lezend ervaar je hoe meer en meer de ellende en uitzichtloosheid tot haar doordringen. En steeds weer dankt Helga God, zo schrijft zij op 20 juni, in wat zij noemt een gelukkige stemming: “Vliegmachine is er iets te zien? Wat is de mens dat hij het schone en grote, God niet begrijpt. God, ik dank, ik dank voor dit”.

Helga en haar dierbaren zijn met ons in deze dagen. Onschuldige mensen van wie het leven is vernietigd, in kampen of onder het geweld van bommen en granaten. Maar ook ál die mannen en vrouwen die hun leven hebben gegeven om een einde te maken aan dat geweld, als militair of in het verzet. Mensen die zich onverzettelijk in hebben gezet voor een nieuwe tijd, voor een nieuwe wereld. Onze dank daarvoor is groot, en soms kun je verrast worden door de dankbaarheid van stadsbewoners!

Nog geen jaar geleden, op 4 mei waren wij bij de Dodenherdenking in de Heikese kerk. In het Vrijheidspark werden kransen gelegd uit respect voor allen die hun leven gaven voor onze vrijheid. Ook vrijwilligers van het Ronde Tafelhuis sloten aan, mensen uit Syrië, Afghanistan en Somalië. Gewone mensen, waarvan enkelen nog leven met de trauma’s uit de oorlog die zij zijn ontvlucht. Mensen die proberen hier een nieuw leven op te bouwen. Teruglopend zei een van hen, en de tranen rolden over zijn wangen: “Deze mensen hebben hun leven gegeven voor de vrijheid. Dat is ook mijn vrijheid geworden. Daar ben ik zo verschrikkelijk dankbaar voor! Dat ik in dit land met mijn vrouw en kinderen mag leven in vrijheid.”

Woorden van een man voor wie, na 75 jaar vrede in ons land, die vrede iets is om intens dankbaar voor te zijn. Voor wie vrede zeker niet vanzelfsprekend is.
Voor deze viering van de vrijheid kozen we vandaag het evangelie van de Zaligsprekenden, de Bergrede van Jezus. In het licht van de viering van onze vrijheid leveren die woorden geweldige inspiratie en inzichten op. Met de Zaligsprekingen geeft Jezus ons een inkijkje in de nieuwe wereld en wat daarvoor nodig is: hoe wij geluk voor elkaar kunnen brengen!

Jezus, de mens die dicht bij God staat als geen ander, geeft aan dat die nieuwe wereld is voor mensen die God een plaats willen geven in hun leven. Een God die troost bij verdriet, die er is om mensen te ondersteunen als het heel moeilijk wordt. De nieuwe wereld is er voor mensen die vriendelijk zijn, voor mensen die Gods wil doen; die goed zijn voor anderen. Voor mensen die eerlijk zijn en bereid zijn om vrede te sluiten. Mensen die zó willen leven zullen Gods kinderen worden genoemd. Het lijkt zo vanzelfsprekend, maar deze richtlijnen voor ons leven zijn in het leven van alle dag veel minder voor de hand liggend:
Kind van God genoemd worden, wie wil dat niet? Hoeveel mensen om ons heen leven hun leven niet op een manier waarvan je denkt: die komen er wel heel dichtbij?

Mensen die zich inspannen om het voor anderen goed te maken, de wereld een beetje beter. In ons land leven wij al 75 jaar zonder oorlog. Iets om dankbaar voor te zijn! Soms staan we er niet bij stil, is vrede zo gewoon geworden. Maar vandaag leven in onze straten mensen die weten wat oorlog met mensen kan doen, zowel ten goede als ten kwade.
Helga Deen bleef in alle ellende op zoek, twee weken voordat zij werd vermoord in Sobibor in een brief aan haar vrienden: “Het geluk leeft in mij, ik heb ook wondermooie ogenblikken gehad. Het leven is voor mij, strijd, verlangen en geluk. Liefde, hoop, alles, hoogten en laagten. Juist in de moeilijkste ogenblikken is mijn geluk het meest nabij, kan ik mijn loflied zingen en God danken, en smeken om kracht, telkens weer.”
Zou zij een van de mensen zijn die Gods nieuwe wereld hebben gevonden?
Amen.

Thea van Blitterswijk, participant Norbertijnen