Docent, wat bezielt je?

Hoe houd je de bezieling vast als docent? Deze vraag staat centraal tijdens het weekend ‘Docent? Wat bezielt je?’ dat van 20-22 november a.s. plaatsvindt in de abdij van Berne in Heeswijk. Een gesprek met Ellis van Altena (1976), begeleider van het weekend en tot 2013 werkzaam in het onderwijs.

Door: Greco Idema

Waarom een weekend over bezieling voor docenten? Ben je als docent zelf de bezieling kwijt geraakt?
“Gelukkig ben ik de bezieling voor het onderwijs niet kwijtgeraakt. Maar ik weet wel uit eigen ervaring dat het soms moeilijk is om te werken vanuit je oorspronkelijke drijfveren. Je bent regelmatig bezig om ervoor te zorgen dat je alle taken die je hebt (en alle onverwachte dingen die erbij komen) op een redelijke manier in de dag kunt stoppen. Bovendien wil je het een beetje leuk houden. Dan komt even stilstaan bij wat je doet en wat je beweegredenen zijn soms in de knel. Begrijp me goed: onderwijs is ontzettend leuk! Ik heb erg genoten van de contacten met studenten als ze bijvoorbeeld uiting gaven aan hun enthousiasme voor een stage, of als ze tot een nieuw inzicht kwamen tijdens de lessen. Dit hoor ik ook van andere docenten. De docenten die ik tegen ben gekomen doen hun werk met veel betrokkenheid, maar de combinatie van hoge ambities en een chronisch tijdgebrek maken het lastig. Daarom wil ik hier in een weekend in alle rust eens bij stilstaan, er op reflecteren zou je kunnen zeggen.”

Is het een veelvoorkomend probleem in het onderwijs?
“Volgens mij zijn er weinig mensen in het onderwijs die wat ik net zei niet herkennen. Op zich zijn hoge ambities natuurlijk heel goed, ik heb ze zelf ook. Toch denk ik dat een deel van het probleem zit in het grenzen stellen: wat doen we wel en waar zeggen we nee tegen? Al heb ik ook gemerkt dat er per persoon en ook per onderwijsinstelling anders mee omgegaan wordt. Sommige organisaties houden die grenzen wel sterk in het oog. Daarnaast denk ik dat de samenleving te hoge eisen stelt aan het onderwijs. Soms heb ik het gevoel dat alle problemen die niet in de samenleving opgelost kunnen worden op het bordje van het onderwijs worden geschoven. De politiek speelt hierin een grote rol door alle onderwijsvernieuwingen die over elkaar heen buitelen. Laat docenten nu eens met rust, denk ik dan, en laat ze doen waar ze goed in zijn: lesgeven en begeleiden. De ontwikkeling naar kleinschaliger onderwijs, zoals minister Bussemaker wil, juich ik toe. Het is een goede zaak dat de betrokken docent die graag meer aandacht aan zijn leerlingen zou geven (en wie wil dit niet?) dit ook echt kan doen in de hem beschikbare tijd.
Ik hoop vooral dat kleinschaliger onderwijs oplevert dat de docent meer tijd krijgt om zich te bezinnen. Dat hem of haar de vragen gesteld wordt: waarom doe je dit nou op deze manier, wat zijn je beweegredenen? Of beter nog dat docenten de ruimte krijgen om zichzelf dergelijke vragen te stellen. Eigenlijk denk ik dat docenten met hun capaciteiten prima in staat zijn dit zelf te doen. Nu ontbreekt hen de tijd, waardoor het reflecteren thuis tijdens de afwas moet gebeuren. Juist die reflectie zorgt ervoor dat je jezelf kunt verbeteren, een professionele docent kunt worden of blijven.”

Waarom dit weekend in een klooster?
“Omdat het klooster een plek is waar bezinning centraal staat en waar rust is. Ik denk dat je om na te kunnen denken over thema’s als ‘bezieling’ een plek nodig hebt waar deze voorwaarden aanwezig zijn. Als er 40 dingen om je heen gebeuren die allemaal aandacht vragen, kom je niet tot diepere vragen maar blijf je gericht op actie. Daarnaast vind ik het vaste ritme van het klooster belangrijk. Als docent zit je ook in strak ritme, maar dat geeft niet altijd rust. Het is zinvol om een ritme te ervaren dat bestaat uit herhaling en een bepaald tempo en te kijken of je hiervan iets mee kunt nemen in je dagelijkse werk. Een voorbeeld: een monnik vertelde me eens dat hij bewust langzaam liep om zelf van binnen rustiger te worden. Dat kun je als docent ook doen: even vertragen als je naar je lokaal loopt, dan begin je heel anders met je les. Dit heb ik zelf ook gemerkt.”

Wat staat er precies op het programma?
“Er zijn vier gespreksmomenten waarin verschillende onderwerpen worden besproken. We gaan het natuurlijk hebben over de vraag wat je bezielt en wat je bezielde. Ook kijken we naar de monastieke geloften en de relevantie daarvan voor jou als docent. In het laatste gesprek gaan we op zoek naar nieuwe inzichten rond het thema ‘Inspiratie en je plek in de organisatie’. Verder is er twee keer een studiemoment waarin er ruimte is om de literatuur van Wil Derkse en Joke Hermsen te lezen. Natuurlijk wonen we een aantal van de vieringen bij en is er ook ruimte voor wat ontspanning.”

Is dit weekend een eenmalige activiteit?
“Wat mij betreft niet. Ik hoop volgend jaar nog een aantal van deze weekenden te organiseren, wellicht in andere kloosters. Daarnaast wil ik waarschijnlijk een aantal bezielingsdagen organiseren met dezelfde inhoud. Voor een aantal mensen is een heel weekend moeilijk in te plannen, maar is een dag wel mogelijk.”

Klik hier voor meer informatie over het weekend (nog paar plaatsen vrij).

Greco Idema is webmaster van Abdijvanberne.nl